Tốc độ:
1x
Sau sáp nhập, TP.HCM hiện có 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu, nên việc chuyển một số xã đủ điều kiện lên phường được xem là bước tiếp theo để hoàn thiện mô hình quản lý của siêu đô thị mới.
Chốt lộ trình 9 bước, hồ sơ phải lên tới Trung ương trong chưa đầy 2 tháng
Theo kế hoạch thành phố ban hành, quy trình được triển khai theo 9 bước với tiến độ rất gấp:
- Bước 1: UBND các xã tổ chức đánh giá hiện trạng theo tiêu chí đơn vị hành chính đô thị, báo cáo cấp ủy và gửi Sở Nội vụ thẩm định, hạn cuối 23/4/2026.
- Bước 2: Sở Nội vụ tổng hợp, tham mưu UBND TP.HCM báo cáo Đảng ủy UBND thành phố và Ban Thường vụ Thành ủy trước 8/5.
- Bước 3: Sau khi có chủ trương, các xã hoàn thiện đề án và tổ chức lấy ý kiến cử tri, chậm nhất 13/5.
- Bước 4: Xã trình HĐND xã thông qua và gửi hồ sơ về thành phố trước 20/5.
- Bước 5: Sở Nội vụ tiếp tục thẩm định, tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền trước 30/5.
- Bước 6: UBND TP.HCM trình HĐND thành phố tán thành chủ trương, hoàn thiện hồ sơ gửi Chính phủ và Bộ Nội vụ trước 15/6/2026.
- Bước 7: Bộ Nội vụ thẩm định hồ sơ trong vòng 30 ngày.
- Bước 8: Chính phủ xem xét, cho ý kiến và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
- Bước 9: Cơ quan có thẩm quyền quyết định việc chuyển xã lên phường.
Cùng với lộ trình này, thành phố cũng đã nêu rõ các điều kiện cơ bản để một xã được xem xét thành lập phường, gồm quy mô dân số, diện tích tự nhiên, tỷ lệ dân số đô thị, cơ cấu kinh tế và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp. Điều đó cho thấy đây không phải là chuyện đổi tên đơn vị hành chính, mà là bước sàng lọc theo tiêu chí đô thị hóa khá chặt.
Nhiều xã đã có dân số vượt rất xa chuẩn phường
Nếu nhìn vào dữ liệu dân số đã công bố, có thể thấy nhiều xã ở TP.HCM hiện đã vượt rất xa ngưỡng 21.000 người để thành lập phường. Xã Bà Điểm hiện có 204.289 người, xã Đông Thạnh 190.400 người, xã Bình Hưng 183.729 người, còn xã Vĩnh Lộc 167.042 người. Chỉ riêng quy mô dân số này đã cho thấy nhiều xã không còn mang dáng dấp của một đơn vị nông thôn thông thường, mà đã vận hành như những đô thị đông dân.
Không chỉ đông dân, nhiều xã còn có quy mô diện tích rất lớn. Xã Bình Hưng hiện có 32,63 km2, xã Vĩnh Lộc 30,58 km2, trong khi xã Tân Vĩnh Lộc có dân số 164.278 người, xã Củ Chi 128.661 người, xã Tân Nhựt 115.387 người và xã Bình Chánh 76.187 người. Với quy mô như vậy, áp lực về quản lý dân cư, hạ tầng và dịch vụ công ở cấp cơ sở rõ ràng không còn nhỏ.
Áp lực đó thực tế đã được nhận diện từ trước. Cuối năm 2025, Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM đã thống nhất chủ trương bổ sung thêm 1 Phó Chủ tịch UBND cho 83 xã, phường, trong đó có 17 xã đủ điều kiện về dân số từ 50.000 người trở lên, hoặc diện tích tự nhiên từ 30 km2 trở lên, hoặc là địa bàn trọng điểm, phức tạp về an ninh trật tự. Đây là một chỉ dấu cho thấy nhiều xã hiện đã phải vận hành với khối lượng công việc vượt xa khung hành chính cấp xã thông thường.
Sức ép từ siêu đô thị mới khiến mô hình quản lý phải thay đổi
Bối cảnh hiện nay càng khiến câu chuyện “xã lên phường” trở nên đáng chú ý hơn. Sau sắp xếp, thu ngân sách năm 2025 của TP.HCM là 800.000 tỷ đồng, chiếm 32,7% tổng dự toán thu ngân sách cả nước. Đây là quy mô tài chính rất lớn, cho thấy thành phố đang vận hành như một siêu đô thị với áp lực quản trị ngày càng nặng ở cấp cơ sở.
Nhìn tổng thể, kế hoạch chuyển xã lên phường tại TP.HCM lúc này đã có đủ ba yếu tố quan trọng: lộ trình cụ thể, tiêu chí rõ ràng và dữ liệu thực tế cho thấy nhiều xã đã vượt chuẩn rất xa. Vấn đề còn lại không phải là có cần chuyển hay không, mà là xã nào đủ điều kiện thực chất, xã nào còn phải tiếp tục nâng hạ tầng để theo kịp chuẩn phường. Nếu tiến độ được giữ đúng như kế hoạch, từ nay đến giữa tháng 6, TP.HCM sẽ phải hoàn tất một khối lượng hồ sơ rất lớn cho một đợt điều chỉnh có thể làm thay đổi đáng kể bản đồ hành chính đô thị của thành phố trong giai đoạn tới.
Đăng Thy
